Verdieping en achtergrond
 

In deze gids voor het omgaan met cultuurverschillen bij het begeleiden van jongeren komen achtereenvolgens aan bod:
. het begrip cultuur
. het IC/CP-model - een instrument waarmee interculturele communicatie geanalyseerd kan worden
. perspectieven en cultuurdimensies
. de invloed van nieuwkomers op bestaande groepen
. vier dimensies van begeleiding - feiten, psychologische dimensie, interactie en loyaliteit
. het begeleidingsgesprek

Ernstige en gewelddadige jeugddelinquentie
Omvang, oorzaken en interventies
R. Loeber, N.W. Slot en J.A. Sergeant (red)
Houten / Diegem (B) : Bohn Stafleu Van Loghum, 2001

In deze reeks bijdragen van verschillende auteurs wordt de laatste stand van zaken weergegeven op het gebied van onderzoek naar zware vormen van jeugdcriminaliteit in Nederland, waaronder :
. M.JUNGER: Etniciteit en ernstig en gewelddadig crimineel gedrag
. T.A.H.DORELEIJERS: Het samengaan van ernstige en geweldsdelinquentie met andere problemen
. F.C.VERHULST: De ontwikkeling van antisociaal gedrag
. J.JUNGER-TAS: Preventie van ernstig delinquent en gewelddadig gedrag
. A.A.J.BARTELS: Interventies
. P.H.VAN DER LAAN: Politiële en justitiële interventies bij gewelddadig en ernstig delinquente jongeren

Ik bepaal mijn eigen lot : Turkse meisjes in conflictsituaties
I. Yerden
, Boek2001, n
Amsterdam : Het Spinhuis, 2001

Onderzoek naar de manier waarop Turkse meisjes in Nederland omgaan met conflicten die voortvloeien uit de confrontatie tussen enerzijds de normen en waarden die zij zelf ontwikkelen en anderzijds de normen en waarden van hun uit Turkije gemigreerde ouders. Vier jaar lang volgde de auteur Turkse meisjes variërend in leeftijd van 13-27 jaar die in Nederland zijn opgegroeid en sprak met ouders, jongens en andere leden uit de Turkse gemeenschap. Eerst wordt een beeld gegeven van thuiswonende, studerende en weggelopen meisjes. Vervolgens wordt ingegaan op de relaties binnen het gezin, de netwerken van de Turkse meisjes en hun ideeën over maagdelijkheid, seksualiteit en huwelijk.

Jongeren uit Amsterdam-Noord aan het woord
Z. Ozkaya en J. Bos
Amsterdam : VU Amsterdam - wetenschapswinkel, 2001

Onderzoek naar hoe allochtone jongeren in Amsterdam Noord denken over hun eigen identiteit in relatie tot school, ouders, vrije tijd en hun toekomst. Gegevens zijn verzameld middels vragenlijsten die jongeren hebben ingevuld. Achtereenvolgens wordt ingegaan op :
. de directe leefomgeving en hoe de jongeren daarover denken
. de relatie tussen school en de thuissituatie
. de verhouding tussen jongeren en ouders en de generatiekloof
. de toekomst
Geconcludeerd wordt dat de jongeren vooral op zoek zijn naar een eigen identiteit.

Molukse jongeren in Nederland : Integratie met de rem erop
J. Veenman
Assen : Van Gorcum, 2001

Onderzoek naar de maatschappelijke positie van Molukse jongeren in Nederland. Naast aandacht voor de onderwijs-, arbeidsmarkt- en inkomenspositie van Molukse jongeren, wordt ingegaan op hun opvattingen, hun organisatiegraad, hun contacten met Nederlanders en hun zelfidentificatie. De auteur vergelijkt hen met jongeren uit andere allochtone groepen en met autochtone Nederlandse jongeren. Ook worden binnen de Molukse gemeenschap de generaties onderling vergeleken. Geconstateerd wordt dat er sprake is van een zekere stagnatie in de integratie bij de derde generatie.

Veelbelovend en effectief
Overzicht van preventieve projecten in de domeinen Gezin, School, Jeugd, Wijk
D. Ince . . e.a.
Utrecht : NIZW, 2001

Eerste editie van een gids die gebruikt wordt bij de proefinvoering van 'Communities that Care' (CtC) in enkele pilotgemeenten. CtC is een langetermijnstrategie om veilige en leefbare wijken te creëren waarin kinderen en jongeren zich gewaardeerd en aangemoedigd weten. Het eerste deel bestaat uit inleidingen over preventie van jeugdcriminaliteit, CtC-strategie en de programma's. Het tweede deel biedt een overzicht van in Nederland beproefde preventieve projecten en programma's in de domeinen Gezin, School, Jeugd en Wijk. Voor ieder programma wordt informatie gegeven over doelgroep, doelstellingen, theoretische achtergrond, methodiek, begeleiding en uitvoeringen, onderzoek en contactadres.

Aanpak groepscriminaliteit
Een inventarisatie van preventie- en interventiemaatregelen gericht op jeugdgroepen
F. van Gemert en E. Wiersma
Den Haag : Ministerie van Justitie - directie Preventie, Jeugd en Sanctiebeleid, 2000

Inventariserend onderzoek naar de aanpak van groepscriminaliteit onder jongeren in Nederland. Van de in totaal 57 projecten gericht op jeugdgroepen die zijn opgespoord worden de ervaringen die zijn opgedaan beschreven. Vervolgens is nagegaan welke succes- en faalfacoren een rol spelen bij de projecten. Van acht projecten zijn meer gegevens verzameld op basis van interviews met uitvoerenden. Op basis van het verzamelde materiaal zijn vijf verschillende typen maatregelen onderscheiden :
. voorlichting
. voorziening
. inventarisatie en contact
. toeleiding
. straf
Per hoofdstuk komt een bepaald type maatregel aan de orde.

Jeugdcriminaliteit in groepsverband ontrafeld
Tussen rondhangen en bendevorming
B.M.W.A. Beke, A.P. van Wijk en H.B. Ferwerda
Amsterdam : SWP, 2000

Onderzoek naar de aard en omvang van problematische jeugdgroepen in vijf middelgrote gemeenten in Nederland. Gebaseerd op een literatuuronderzoek en de bestudering van enkele jeugdgroepen. De jeugdgroepen die in beeld komen worden, op basis van hun antisociaal en crimineel gedrag, ingedeeld in hinderlijke, overlastgevende en criminele jeugdgroepen. Vervolgens zijn enkele jeugdgroepen uit verschillende categoriën enkele maanden intensief gevolgd. De criminele handel en wandel van deze groepen wordt uitgebreid beschreven, ruim voorzien van commentaar van de jongeren zelf. Ook bekeken de auteurs hoe de criminele netwerken binnen deze jeugdgroepen in elkaar steken.

Moeilijke jeugd : Risico- en protectieve factoren en de ontwikkeling van delinquent gedrag in een groep risicojongeren
WODC Onderzoek en beleid 183
N. van der Heiden-Attema en M.W. Bol
Den Haag : Ministerie van Justitie - WODC, 2000

Onderzoek naar het verband tussen risico- en beschermende factoren en de latere ontwikkeling van delinquent gedrag bij een groep jongeren. Hiervoor zijn de gegevens geanalyseerd van 10-18-jarigen die in 1993 een persoonlijkheidsonderzoek ondergingen bij het Ambulant Bureau Jeugdwelzijnszorg. Nagegaan is of die jongeren in de periode 1994-1998 met politie en justitie in aanraking zijn gekomen vanwege delinquent gedrag. Het blijkt onder meer dat hoe jonger een criminele carrière begint hoe ernstiger de aard van de misdrijven wordt. Antisociaal en afwijkend gedrag en verkeerde vrienden vormen belangrijke risico's, terwijl de invloed van het gezin vooral indirect is.

Op weg naar succes
Een studie over succesvolle Marokkaanse jongeren in Den Bosch
D.T. van Gemerden
Helvoirt : eigen uitgave, 2000

Scriptie Sociologie, KU Brabant.
In dit onderzoek staan twee vragen centraal :
. welke factoren zijn van invloed op de maatschappelijke positie van succesvolle Marokkaanse jongeren in de regio 's-Hertogenbosch
. welke van de gevonden factoren zijn van buitenaf manipuleerbaar en kunnen worden vertaald in een adequaat beleidsinstrument om de positie van Marokkaanse jongeren te verbeteren
Gegevens zijn verzameld middels interviews met succesvolle Marokkaanse jongeren. Op grond van de bevindingen worden conclusies getrokken en onderzoeks- en beleidsaanbevelingen gedaan.

Probleemwijzer - Handleiding voor het signaleren en hanteren van problemen bij jongeren.
Editie voor het voorgezet onderwijs
H. van Lonnee en A. van Trierum (red)
Haarlem : De Toorts, 2000

Deze handleiding geeft aan docenten in het voorgezet onderwijs informatie over hoe zij leerlingen die problemen hebben het beste kunnen ondersteunen. De handleiding is opgebouwd uit korte stukken waarin een bepaald probleem centraal staat. Heel uiteenlopende onderwerpen komen aan bod, zoals pesten, discriminatie, allochtone jongeren, faalangst, schoolverzuim en stotteren. Eerst wordt aangegeven wat de aard is van het probleem en hoe de docent het kan signaleren. Daarna wordt beschreven op welke manier docenten zoveel mogelijk ondersteuning kunnen bieden aan de leerling. Het boek is verdeeld in zes categorieën : ontwikkeling - seksualiteit - thuis - school en maatschappij - leren - lichaam en geest.

Rapportage jeugd 2000 : Trajecten van jongeren naar zelfstandigheid
SCP-cahier 148
K. Wittebrood en S. Keuzenkamp (red)
Den Haag : SCP, 2000

In deze rapportage over jeugdigen in Nederland ligt de nadruk op situaties en gebeurtenissen die zich voordoen in de overgang van jeugd naar volwassenheid. Bestaat uit de volgende bijdragen :
. K.WITTEBROOD: Het gezin en de veranderende samenleving
. J.DE HAAN: Vrijetijdsbesteding
. R.VOGELS: Ontwikkelingen in het onderwijs en zelfstandigheid van leerlingen
. A.MERENS: Toetreding tot de arbeidsmarkt
. J.VAN LEEUWEN: De overgang naar financiële zelfstandigheid
. M.VAN LIESHOUT: Sociale relaties - ouders en leeftijdgenoten
. K.WITTEBROOD: Probleemgedrag onder jongeren

Stamps - jongeren subculturen : Bizar, vet of vaag ?!
F. Bakker (red)
Hilversum : RVU, 2000

In dit boek worden diverse hedendaagse jongeren subculturen geportretteerd. Jongeren komen zelf aan het woord en geven hun mening over onder meer idealen en principes, seks en relaties, religie en de toekomst. Vijf subculturen worden uitgebreid in beeld gebracht : nerds, straight edgers, reli's, hiphoppers en gothics. Daarnaast worden nog vijf andere subculturen in het kort beschreven : tekno, raï, reggae, metalheads en plattelandsjongeren.

Culturen in meervoud - Aspecten van intercultureel (ped)agogisch handelen in onderwijs, vormingswerk en hulpverlening
G. Deraeck
Leende : Damon - Kritak, 1999

In dit overzichtswerk worden verschillende aspecten van interculturalisatie onder de loep genomen vanuit agogisch standpunt. Bestaat uit hoofdstukken over :
. cultuurverschillen en interculturele communicatie
. groepswerk met multicultureel samengestelde groepen
. intercultureel onderwijs
. interculturele hulpverlening in de welzijnssector
. transculturele hulpverlening aan vluchtelingen
. multiculturalisme en tolarantie

Het werkveld opvoedingsondersteuning en ontwikkelingsstimulering
Theorie en praktijk
A. van Dijke, J. Snijders en L. Terpstra
Utrecht : NIZW, 1999

Overzicht van de methodiekontwikkeling en innovatie op het gebied Opvoedingsondersteuning en Ontwikkelingsstimulering (O&O). In het eerste deel staat de theoretische onderbouwing van O&O centraal. Daarbij gaat het primair om de vraag welke factoren van invloed zijn op opvoeding en ontwikkeling van kinderen. In het tweede deel wordt een indelingssystematiek gepresenteerd om het aanbod op het terrein van O&O te categoriseren. De kern van dit gedeelte bestaat uit de beschrijvingen van 29 geselecteerde praktijken. In het laatste deel staan de lessen, vragen en discussiepunten die deze zoektocht naar Good Practices heeft opgeleverd.

Maatschappelijke tweedeling en sociale cohesie : Toekomstperspectief voor jeugd
Assen : Van Gorcum, 1999

Studie over de maatschappelijke ongelijkheid onder jongeren in Nederland. Centraal staat de vraag of deze ongelijkheid het gevaar van maatschappelijke tweedeling inhoudt. Aparte hoofdstukken zijn gewijd aan de de sociaal-ecomische positie van allochtone jongeren. Aan bod komen onder meer :
. de identiteitsvorming bij allochtone jongeren
. de rol van sociale netwerken van allochtone jongeren in hun integratieproces
. de effecten van onvolledige integratie van allochtone jongeren voor de sociale cohesie van de Nederlandse samenleving
Tot slot wordt een verklaring en typering van achterstand onder jongeren gegeven.

Riskant leven : Over jongeren en sociale binding
J. Keesom, K. Bakker en S. Warmer
Utrecht : NIZW, 1999

De auteurs beschrijven nieuwe manieren om de maatschappelijk uitval van jongeren te voorkomen. De vijf benaderingen die besproken worden zijn : VertrekTraining, Glen Millschool, Youth at Risk, Jeugdpreventieproject Eindhoven en Communities that Care. Deze projecten zijn voorbeelden van veelbelovende methoden voor verschillende onderdelen van de jeugdzorg, van preventie tot nazorg. Verder wordt ingegaan op recente onderzoeksgegevens met betrekking tot delinquentie en thuisloosheid van jongeren en op het gevoerde jeugdbeleid. In het laatste hoofdstuk worden conclusies getrokken over hoe in de beschreven projecten wordt omgegaan met jongeren die riskant gedrag vertonen.

Sociale competentie zelf leren
F. Prior en G. Walraven
Utrecht : Sardes, 1999

Werkboek, bedoeld als hulpmiddel bij het stimuleren en begeleiden van de sociale competentie van kinderen en jongeren. Een handreiking voor professionele opvoeders om te praten en te denken over sociale competentie. In het belangrijkste onderdeel, de Kijk-wijzer, wordt aangegeven :
. welke sociaal-emotionele vaardigheden kinderen moeten ontwikkelen
. hoe de begeleiders daarvan een stimulerende omgeving kunnen scheppen
. welke vaardigheden zij daarbij als begeleider kunnen inzetten
Dit onderdeel bevat vele praktijkvoorbeelden. In een apart hoofdstuk worden de theorieën behandeld van waaruit deze Kijk-wijzer is ontwikkeld.

Kort op 200 BPM
Een etnografische studie naar de levensstijl van een groep gabbers in Utrecht
M. van den Eijnden
Utrecht : eigen uitgave, 1998

Doctoraalscriptie Jeugdstudies, RU Utrecht.
Studie over een groep gabbers in de stad Utrecht. Centraal staat de levensstijl van de jongeren die deel uitmaken van deze jeugdcultuur. Gegevens zijn verzameld door middel van interviews met gabbers en via participerende observatie. Er wordt ingegaan op de kenmerken van de gabbercultuur, vrije tijdsbesteding en de betekenis van party's, drugs, kleding en muziek in de gabbercultuur. Voorts komt aan de orde hoe gabbers denken over politiek, religie en de toekomst.

Anders praten over jeugd
Naar een begrippenkader voor lokaal preventief jeugdbeleid
K. Fortuin en C. Keune
Utrecht : Verwey-Jonker Instituut, 1997

Onderzoek naar drie succesvolle projecten op het gebied van preventief jeugdbeleid. Hierbij zijn de zienswijze van de verschillende betrokkenen (uitvoerende werkers, beleidsmakers en jeugdigen) op de projecten geanalyseerd. Op basis daarvan is een begrippenkader ontwikkeld dat de zienswijzen van de verschillende betrokkenen zou kunnen verbinden zonder de verschillen te verdoezelen. Met name wordt aandacht besteed aan begrippen die zowel passen bij het sociale aspect als bij het procesaspect van sociale processen.

Hakkûh en strak staan : Het gabbergevoel
H. van der Wal en M. Bleeker
Amsterdam : Prometheus, 1997

Gabbers zijn de meest populaire jeugdcultuur in Nederland. Deze publicatie is een inleiding tot deze jeugdcultuur. Uitgelegd wordt wat gabbers bezielt en waaruit het specifieke gabbergevoel bestaat. Vervolgens wordt ingegaan op verschillende aspecten van de gabbercultuur zoals de muziek, de lifestyle, de feesten, het druggebruik, het taalgebruik, de haardrachten en de kleding.

Het participatiemodel
Een vernieuwende methodiek voor het werken met Marokkaanse jongeren in Nederland
B. El Otmani
Utrecht : Forum, 1997

Schetst van een alternatieve benadering van Marokkaanse probleemjongeren. Essentieel uitgangspunt van dit model is het opbouwen van een vertrouwensrelatie tussen de welzijnsprofessionals en leden van de Marokkaanse gemeenschap. Daarvoor is het noodzakelijk dat een netwerk van ouders, sleutelfiguren en vrijwillig kader wordt gevormd. Vervolgens kunnen samen de problemen worden aangepakt. Het inleidende deel schetst de achtergronden van Marokkanen in Nederland, en gaat in op de positie van jongeren, de positie van de vrouw, opvoeding en socialisatie.

Het zijn ónze feesten : Jeugdculturen en geweld tegen allochtonen in Nederland
H. Schoppen
Den Haag : Ministerie van Binnenlandse Zaken - Binnenlandse Veiligheidsdienst, 1997

Onderzoek naar de houding van bepaalde groepen jongeren tegenover allochtonen, met name naar de geneigdheid van deze groepen om geweld te plegen tegen allochtonen. Het gaat daarbij om de volgende jeugdculturen : skinheads, hooligans en gabbers. De grootste van deze jeugdculturen zijn de gabbers. Een deel van de gabbers voelt zich bedreigd door allochtonen. Allochtone jongeren worden gezien als bedreiging en er worden steeds vaker etnische scheidslijnen zichtbaarder. Autochtone jongeren organiseren zich sinds 1990 voor het eerst welbewust in oppositie tot allochtone etnische identiteiten.

Training intercultureel jeugdwerk
I. Temur (red)
Rotterdam : PJ Partners, 1997

Losbladige trainingsmap bedoeld voor degenen die binnen het jeugd- en jongerenwerk willen werken aan deskundigheidsbevordering van vrijwilligers en beroepskrachten ten aanzien van intercultureel werken. Het materiaal in deze map biedt informatie en handvatten om zelf een training van zes bijeenkomsten op te zetten. Deze zes bijeenkomsten vormen een geheel en hebben ieder hun eigen onderwerp : intercultureel werken, cultuur en cultuurverschillen, interculturele communicatie, vooroordelen en discriminatie, intercultureel programmmeren, en de praktijk van intercultureel programmeren.

Zij moeten toch ook óns zegje horen :
In gesprek met jonge Marokkaanse Amsterdammers
J.L. Hazekamp en O. Kooistra
Amsterdam : St. Alexander, 1997

In dit onderzoek komen Marokkaanse jongens in de leeftijd van 13-19 jaar uit Amsterdam aan het woord. Zij spreken zich onder meer uit over Amsterdam, thuis, uitgaan, school, werk, criminaliteit en de politie. Naar voren komt dat Marokkaanse jongeren vaak op straat rondhangen en een aanbod van activiteiten missen. Zij vinden Amsterdam een onveilige stad, en komen zelf regelmatig in contact met de politie. De negatieve beeldvorming over Marokkaanse jongeren zit hun zeer dwars. Zij willen wel degelijk op de één of andere manier betrokken zijn bij het Amsterdamse jeugdbeleid.

Deze materialen zijn te leen bij het LBR-Documentatiecentrum.