Rechts-radicalisme en jongeren

		Thema Slavernij en slavenhandel

Inleiding

Het Nederlandse slavernijverleden, een uiterst gevoelig en beladen onderwerp. Decennialang kwam deze episode van de vaderlandse geschiedenis nauwelijks in de geschiedenisboeken aan de orde. Pas enkele jaren geleden is het proces van erkenning en herdenking op gang gekomen. In 2002 werd in het Amsterdamse Oosterpark een monument ter nagedachtenis aan de slavernij onthuld. Ook binnen het onderwijs begint het onderwerp langzaam maar zeker een plek te krijgen. Om docenten te ondersteunen het thema slavernij in de klas te behandelen is deze themasite ontwikkeld.

Slaven zijn mensen die onder dwang arbeid moeten verrichten voor een ‘meester’, die hen als zijn bezit beschouwt. Slavernij is een fenomeen van alle tijden, van de klassieke oudheid tot aan de moderne tijd. De meest grootschalige vorm van slavernij en slavenhandel heeft echter plaatsgevonden tussen ongeveer 1500 en 1873. Miljoenen Afrikanen zijn in die periode door Europese slavenhandelaren verscheept naar de Nieuwe Wereld, het pas ontdekte continent aan de andere kant van de oceaan. Europeanen richtten in de nieuwe koloniën plantages op, waar suikerriet, katoen en tabak werden verbouwd. Deze plantages lieten zij bewerken door slaven uit Afrika.

Ook Nederland had een aandeel in deze transatlantische slavenhandel. In de koloniën van Nederland, Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba, werden slaven aan het werk gezet op de plantages. Vanuit de centrale slavenmarkt op Curaçao werden uit Afrika aangevoerde slaven getransporteerd naar diverse bestemmingen in Midden- en Zuid-Amerika. In totaal verscheepten Nederlandse handelaren ongeveer 550.000 slaven. Pas op 1 juli 1863 kwam er officieel een einde aan ruim 250 jaar slavernij en slavenarbeid in de Nederlandse koloniën. Nederland was hiermee één van de laatste Europese landen die de slavernij afschafte.

Ruim 140 jaar na de afschaffing van de slavernij zijn de gevolgen nog steeds actueel. Slavernij en de slavenhandel zijn mede bepalend geweest voor de bevolkingssamenstelling en de interetnische verhoudingen in Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba, … én in multicultureel Nederland. Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 migreerden veel Surinamers en Antillianen naar Nederland. Onder hen bevinden zich veel nakomelingen van slaven, die ooit door Nederlandse voorouders van Afrika naar het Caribisch gebied zijn overgebracht. Aandacht voor deze gezamenlijke geschiedenis draagt bij aan een beter onderling begrip. Immers: wat in het verleden gebeurd is, bepaalt waar wij nu staan.

Deze themasite biedt een uitgebreid overzicht van bronnen met betrekking tot de transatlantische slavenhandel en de rol van Nederland hierin. De site is onderverdeeld in verschillende rubrieken:

In de rubriek Verdieping en achtergrond vindt u informatie over de Nederlandse slavernij en slavenhandel. Gezien het diverse aanbod aan informatiebronnen, is deze rubriek onderverdeeld in vijf subrubrieken:
- Naslagwerk: boeken waarin algemene en meer specifieke informatie te vinden is die gebruikt kan worden ter verduidelijking of verdieping van het onderwerp.
- Opinie: bronnen waarin kwesties aan de kaak worden gesteld en meningen van personen en instanties worden weergegeven over het onderwerp. Dit onderdeel dient ter bevordering van een persoonlijk standpunt over de Nederlandse slavernij.
- Illustratief: naast uitgebreide naslagwerken met illustraties over de Nederlandse slavernij, ook boeken over de Amerikaanse slavernij en welke invloed deze heeft gehad op de huidige Amerikaanse samenleving.
- Documentaire: verschillende documentaires over de slavernij en de slavenhandel en de gevolgen ervan op de samenleving.
- Hedendaagse slavernij: bronnen met betrekking tot hedendaagse vormen van slavernij.

In Didactiek en methodiek vindt u tips voor lesmateriaal, internetprogramma’s, documentaires en jeugdboeken die op school behandeld kunnen worden.

In Beleid en strategie vindt u bronnen die ingaan op het belang van herdenken en de totstandkoming van het Nationaal Monument Nederlands Slavernijverleden.

In Feiten en cijfers vindt u een tijdslijn en een begrippenlijst. Kort en bondig staan belangrijke gebeurtenissen en begrippen weergegeven.

Verder is er een overzicht met nuttige Links naar websites met relevante informatie voor verder onderzoek en verdieping door docenten en leerlingen.

Deze themasite is verre van compleet, en staat open voor aanvullingen. Heeft u vragen, suggesties, aanpassingen of toevoegingen? Mail ze aan de redactie van Tijm door!

Nieuwsflits: Schrijfwedstrijd over slavernij voor scholieren
Het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) roept leerlingen van basis- en middelbare scholen op een werkstuk over de slavernij te schrijven. Doel is scholieren te betrekken bij dit deel van de Nederlandse geschiedenis. Kinderen kunnen hun werkstuk tot 29 februari 2008 inleveren. De prijsuitreiking is op 21 maart 2008, de internationale dag tegen het racisme. De winnaars krijgen een geldbedrag of een museumjaarkaart.
Meer informatie: www.ninsee.nl

Warm aanbevolen


		Verdieping en achtergrond

		Verdieping en achtergrond: Naslagwerk
	-	Zwartboek van Nederland Overzee. Wat iedere Nederlander moet weten [elke titel is link naar meer informatie], E. Vanvugt, 2002
	-	De Nederlandse slavenhandel 1500-1850, P.C. Emmer, 2000
	-	Nederlandse Slavenhandel (1621-1803), W. Flinkenflögel, 1994
	-	Goud, ivoor en slaven. Scheepvaart en handel van de Tweede Westindische Compagnie op Afrika, 1674-1740, H. den Heijer, 1997
	-	Van de slavenzweep en de muze. Twee eeuwen verbeelding van slavernij in Suriname, E. Kolfin, 1997
	-	Ik ben eigendom… Slavenhandel en plantageleven, B. Brommer, 1993
	-	Wij slaven van Suriname, A. de Kom, 1999 (eerste druk 1934)
	-	Geschiedenis van Suriname. Van stam tot staat, E. Bakker, L. Dalhuisen, R. Donk, M. Hassankhan en F. Steegh, 1998
	-	Geschiedenis van de Antillen. Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint-Eustatius, Sint Maarten, L. Dalhuisen, R. Donk, R. Hoefte en F. Steegh, 1997
	-	Slavenhandel, T. Monaghan, 2005
	-	Het Nederlandse slavernijverleden in vogelvlucht, H. Duurvoort, 2001
	-	Slaven in de familie. Persoonlijke speurtocht naar voorouders, slaven, handelaren en hun verbondenheid door de eeuwen heen, E. Ball, 1998

		Verdieping en achtergrond: Opinie
	-	Slavernij in de Nederlandse geschiedenis, Netwerk, 1998
	-	Met eigen ogen. Een hedendaagse kijk op de Surinaamse slavernij, C. Accord en N. Jurna, 2003
	-	De slavernij in Suriname. Een traumatische erfenis van de Nederlandse kolonisator, H.J.M. Stephen, 2000
	-	Wij slaven van Suriname, A. de Kom, 1999 (eerste druk 1934)

		Verdieping en achtergrond: Illustratief
	-	Slavernij door de eeuwen heen, S. Everett, 1993
	-	Slavernij van Afrika naar Amerika, C. Hatt, 1998
	-	Geschiedenis van Suriname. Van stam tot staat, E. Bakker, L. Dalhuisen, R. Donk, M. Hassankhan en F. Steegh, 1998
	-	Geschiedenis van de Antillen. Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint-Eustatius, Sint Maarten, L. Dalhuisen, R. Donk, R. Hoefte en F. Steegh, 1997
	-	Van de slavenzweep en de muze. Twee eeuwen verbeelding van slavernij in Suriname, E. Kolfin, 1997

		Verdieping en achtergrond: Documentaire
	-	Stedman: Werelden, IKON (L. Giesen en M. Prins), 2003
	-	Anton de Kom: Wij slaven van Suriname, Vergezicht (H. Baard), 2003
	-	Katibo ye ye: Getekend door het verleden, Vergezicht (F. Zighem), 2003
	-	Slavernij in de Nederlandse geschiedenis, Netwerk, 1998

		Verdieping en achtergrond: Hedendaagse slavernij
	-	Praten over… Hedendaagse slavernij, K. Stearman, 2001

		Didactiek en methodiek

	-	Een eerste kennismaking met de Republiek Suriname (CD-rom), Stichting Kleurrijk Leren (SKL), 2002
	-	Een eerste kennismaking met de Antillen en Aruba (webprogramma), Stichting Kleurrijk Leren (SKL), 2005
	-	Nederland en de Transatlantische Slavenhandel (webprogramma), Stichting Afrika Server, 2001-2002
	-	Leren en herinneren. Het Nederlandse slavernijverleden, kernleerplan 10-15 jarigen, J. Greven, 2005
	-	Ma Rochelle passée. Welkom El Dorado (roman), C. McLeod, 1996
	-	Anansi’s web (roman), L. Rood, 2000
	-	Hoe duur was de suiker? (roman) C. McLeod, 1995
	-	Marijn bij de lorredraaiers. Een gevaarlijke liefde in de slaventijd (roman), M. Diekmann, 2000
	-	Sisa, J. Pool, 2002
	-	Slavernij en de memorie / Slaaf en meester (romans), resp. C. McLeod en C. de Haseth, 2002
	-	De erfenis van slavernij. Onderwijsprogramma (lespakket), D. Hondius, F. de Rooy, 2003
	-	Slavernij (Video/DVD en lespakket), Schooltv, 2003
	-	Gekleurd verleden: een geschiedenis van Suriname (documentaire), NOS Minderheden, 1992
	-	Antilliaans Verhaal (documentaire), NOS i.s.m TeleCuraçao en TeleAruba, 1992
	-	Dubbelklik: www.ghana.nl (documentaire), Algemeen Diakonaal Bureau i.s.m. Avro, 2001

		Beleid en strategie

	-	Het verleden onder ogen. Herdenking van slavernij, G. Oostindie, 1999
	-	Realisatie van het Nationaal Monument Nederlands Slavernijverleden, B.A. Biekman, 2002
	-	Totale vrijheid: het andere gezicht (documentaire), A. van Zweeden, 2002

		Feiten en cijfers

	-	Tijdlijn (Nederlandse) transatlantische slavenhandel en slavernij Overgenomen uit: Leren en Herinneren. Het Nederlandse slavernijverleden, kernleerplan 10-15 jarigen, J. Greven, Stichting Leerplanontwikkeling (SLO), 2005
	-	Alfabetische begrippenlijst

		Adressen en links

	-	www.ninsee.nl Op de website van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) is informatie te vinden over de achtergronden van de organisatie, over het belang van het herdenken van de slavernij en over naderende evenementen. Ook kan een virtuele slavenreis gemaakt worden, waardoor leerlingen een beter inzicht krijgen in de omstandigheden op een slavenschip en het leven van een slaaf.
	-	http://geschiedenis.vpro.nl/programmas/3299530/afleveringen/ 3979460/items/6052297/ Acht minuten durende radioreportage ‘Slaven en schepen: mensenhandel tussen Afrika en Amerika’ over de tentoonstelling ‘Slaven en schepen. Enkele Reis, Bestemming Onbekend’, Scheepvaartmuseum in Amsterdam waarin de levensverhalen van alle betrokkenen bij de slavenhandel centraal staan.
	-	http://slavernij.eloweb.nl Een interactieve tentoonstelling waarin de belangrijkste thema’s, gebeurtenissen en cijfers in de geschiedenis van de (Nederlandse) slavernij aan bod komen. In een speciale sectie wordt lesmateriaal aangeboden inclusief een docentenhandleiding.
	-	http://www.kb.nl/dossiers/slavernij/slavernij.html Een dossier samengesteld door de Koninklijke Bibliotheek waarin educatieve informatie en nuttige literatuur, artikelen en jeugdboeken over de (afschaffing van de) slavernij worden aanbevolen.
	-	www.kennisnet.nl Website voor alle vormen van onderwijs waarop heel veel informatie te vinden is over de slavenhandel, slavernij, de afschaffing van slavernij en hedendaagse vormen van slavernij.
	-	http://www.schooltv.nl/slavernij/index.jsp Nuttige website over slavernij geschikt voor de bovenbouw HAVO-VWO. Inclusief handleiding docent, bronnenonderzoek, en kennistest. Een zeer goede methode om thuis of in de klas mee te werken.
	-	www.stichtingkleurrijkleren.nl ‘Meer kennis over elkaar leidt tot een betere verstandhouding, en daardoor tot een betere samenleving’. Dat is de filosofie achter het werk van de Stichting Kleurrijk Leren (SKL). Op de website zijn internetprogramma’s over de Nederlandse Antillen en Aruba te vinden, met daarin ruime aandacht voor het slavernijverleden. Ook is een educatieve CD-rom over Suriname te bestellen. Deze educatieve lesprogramma’s zijn bestemd voor leerlingen van het voortgezet onderwijs van 12 tot 15 jaar.
	-	www.tropenmuseum.nl Website van het Tropenmuseum in Amsterdam. Op de afdeling ‘Latijns Amerika en de Cariben’ wordt aandacht besteed aan de (Nederlandse) slavenhandel en slavernij. Het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis bevindt zich tegenover het Tropenmuseum. Daar is o.a. de permanente tentoonstelling ‘Doorbreek de stilte’ te bezoeken. Voor meer informatie zie: www.ninsee.nl.
	-	www.scheepvaartmuseum.nl Website van het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, een museum over de historie van de Nederlandse scheepvaart. Een zaal over de slavenhandel en de walvisvaart maakt deel uit van de vaste collectie.
	-	www.afrikamuseum.nl Website van het Afrika Museum in Berg en Dal. Uitgebreide collectie over Afrika met daarin ook plek voor voorwerpen die met de slavenhandel te maken hebben gehad.
	-	http://www.africaserver.nl/wozow/tentoonstelling/index.html ‘Wit over zwart over wit’: website over de beeldvorming van het Westen over Afrikanen en gekleurde personen.
	-	http://www.geschiedenis.nl/index.php?option=com_content&task =view&id=732&Itemid=16&limit=1&limitstart=0 Een webpagina (onderdeel van www.geschiedenis.nl) gewijd aan een prent van een slavenschip dat een alom gekend symbool werd. Waar stond deze prent voor en welk doel heeft het gediend? Voornamelijk geschikt voor de bovenbouw van HAVO-VWO.
	-	http://www.geschiedenis.nl/index.php?option=com_content&task =view&id=173&Itemid=16 Een webpagina (onderdeel van www.geschiedenis.nl) gewijd aan de Nederlandse slavenhandel, de rol van de West-Indische Compagnie hierin en de afschaffing van de slavenhandel. Voornamelijk geschikt voor de bovenbouw van HAVO-VWO.
	-	www.surinamistiek.nl/slavernijverleden Website met lijsten waarop de namen staan van slaven in Suriname die in 1863 werden geëmancipeerd, oftewel vrijgemaakt werden. Interessant om te zien over hoeveel namen het gaat en misschien is er wel een voorouder in terug te vinden.
	-	www.archief.nl/vrij-van-slavernij/ Website waarop lijsten staan met namen van slaven op Curaçao die vóór 1863 werden vrijgelaten. Deze slaven kregen van slavenhouders een zogenaamde manumissiebrief.
	-	http://geschiedenis.vpro.nl/dossiers/25425144 Geschiedenisdossier over slavernij met vele relevante reportages die zijn uitgezonden op radio en tv.
		Samenstelling dossier: Marieke Hurkmans

Thema Slavernij en slavenhandel

Thema
Slavernij en slavenhandel